LedeccoLEDS - Słownik terminów oświetleniowych
Słownik terminów oświetleniowych
Opisy zamieszczonych terminów zawierają uproszczenia i w miarę możliwości tworzone są
z wykorzystaniem słowa potocznego. Dlatego też nie mogą stanowić one precyzyjnej definicji
zjawiska. Dokładnego wyjaśnienia terminów można szukać w normie PN-90/E-01005 Technika
świetlna. Terminologia oraz w innej fachowej literaturze. Przy niektórych słówkach zostały podane
ich tłumaczenia na język angielski.
Adaptacja - proces przystosowania się narządu wzroku do zmiennych warunków oświetleniowych;
stosowane są terminy: adaptacja do jasności, adaptacja do ciemności.
słówko angielskie: adaptation
Barwa - opis bodźca wywołującego u obserwatora wrażenie koloru; opis ten najczęściej podawany
w postaci słownej, małoprecyzyjnej np. "czerwony", "zielony" dokładnie może być określony za
pomocą składowych trójchromatycznych.
Ciało czarne, promiennik zupełny, promiennik Plancka - idealny promiennik temperaturowy;
całkowicie pochłania padające na niego promieniowanie, niezależnie od długości fali, kierunku
padania i jego polaryzacji.
Cień - obszar, do którego nie dochodzi światło, w wyniku pojawienia się nieprzeźroczystej
przeszkody na drodze promieni świetlnych.
słówko angielskie: shade
Darklight - w dosłownym tłumaczeniu "ciemne światło", jest to oprawa
oświetleniowa wyposażona w wybłyszczany raster, najczęściej paraboliczny; zadaniem takiego
rastra jest ograniczenie wysyłania światła na boki w celu zmniejszenia odbicia światła z opraw
w monitorach komputerowych.
słówko angielskie: darklight
Downlight - w dosłownym tłumaczeniu "dolne światło" jest małą oprawą
skupiającą światło w kierunku "z góry", najczęściej wmontowaną w sufit.
słówko angielskie: downlight
Elektroluminescencja - luminescencja spowodowana działaniem pola elektrycznego na gaz lub
ciało stałe. Zjawisko to jest wykorzystywane w diodach elektroluminescencyjnych.
Fotoluminescencja - luminescencja spowodowana działaniem energii świetlnej na gaz lub ciało
stałe.
Fotometr - przyrząd przeznaczony do pomiaru wielkości świetlnych.
Fotometria - nauka zajmująca się pomiarami wielkości charakteryzujących promieniowanie
widzialne.
Fotosynteza - proces, w którym rośliny przy udziale chlorofilu zamieniają energię świetlną
na energię chemiczną, potrzebną do wytworzenia glukozy z dwutlenku węgla i wody. Powstały
przy tym tlen wydalany jest na zewnątrz.
Goniofotometr - przyrząd przeznaczony do pomiaru rozkładu przestrzennego wielkości
świetlnych, np. źródła światła.
Helioterapia - leczenie za pomocą promieniowania słonecznego.
Iluminacja - pojęcie stosowane na określenie artystycznego oświetlenia budowli światłem
sztucznym.
Jaskra - choroba oczu wynikająca ze zwiększonego ciśnienia śródgałkowego; bóle oczu
i zaburzenia widzenia mogą być tego objawem.
Jaskrawość - fizyczny odpowiednik luminancji.
Kąt rozwarcia wiązki - kąt w płaszczyźnie przechodzącej przez oś wiązki, w zakresie którego
światłość spada do określonej wartości procentowej swojej maksymalnej wartości. Przeważnie jest
to 50%.
Kontrast luminancji - stosunek różnicy luminancji obserwowanego obiektu L0 i luminancji tła Lt
do luminancji tła.
Lampa (źródło światła) - urządzenie elektryczne wykonane w celu wytwarzania światła.
słówko angielskie: lamp
Lampa fluorescencyjna - patrz świetlówka.
Lampa halogenowa - lampa żarowa wypełniona gazem, zawierająca włókno (skrętkę) wolframowe
i małą ilość halogenków.
słówko angielskie: halogen lamp
Lampa indukcyjna - lampa o oznaczeniu QL działająca w oparciu o zasadę funkcjonowania
niskoprężnej lampy rtęciowej, jednak bez zastosowania elektrod. Jonizacja gazu w przestrzeni
wyładowczej uzyskiwana jest w procesie indukcji elektromagnetycznego pola wysokiej
częstotliwości.
słówko angielskie: induction lamp
Lampa metalohalogenkowa - lampa wyładowcza, w której światło powstaje w wyniku
promieniowania mieszaniny par metalu (np. rtęci) i produktów rozkładu halogenków (np.
halogenków talu, indu albo sodu).
słówko angielskie: metal halide lamp
Lampa o gorącym zapłonie - lampa o gorącej katodzie, w której zaświecenie wymaga uprzednio
podgrzania elektrod.
słówko angielskie: hot-start lamp
Lampa o zimnym zapłonie - lampa wyładowcza o konstrukcji nie wymagającej podgrzania
elektrod w celu zapłonu.
słówko angielskie: cold-start lamp
Lampa rtęciowa - patrz niskoprężna lampa rtęciowa lub wysokoprężna lampa rtęciowa.
Lampa rtęciowo-żarowa - lampa zawierająca w tej samej bańce rurkę wyładowczą wysokoprężnej
lampy rtęciowej oraz skrętkę lampy żarowej, połączone szeregowo.
słówko angielskie: blended lamp
Lampa sodowa - patrz niskoprężna lampa sodowa lub wysokoprężna lampa sodowa.
Lampa żarowa - lampa, w której światło wytwarzane jest poprzez podgrzanie jednego elementu
(najczęściej jest to skrętka wolframowa) do momentu żarzenia. Podgrzanie jest skutkiem
przepuszczenia przez skrętkę prądu elektrycznego. Lampa ta popularnie zwana jest żarówką.
słówko angielskie: incandescent lamp
Laser - przyrząd do wytwarzania bardzo wąskiej wiązki światła; światło lasera charakteryzuje się
bardzo dużą monochromatycznością, kierunkowością rozchodzenia się i innymi szczególnymi
własnościami fizycznymi.
Luminancja (w określonym kierunku, w punkcie powierzchni źródła albo odbiornika
promieniowania) jest to iloraz strumienia świetlnego wychodzącego, padającego lub przenikającego
przez elementarne pole powierzchni, otaczające rozpatrywany punkt i rozchodzącego się
w określonym stożku obejmującym ten kierunek, przez iloczyn kąta przestrzennego tego stożka
i rzutu prostokątnego elementarnego pola na płaszczyznę prostopadłą do tego kierunku.
słówko angielskie: luminance
Luminescencja - zjawisko świecenia gazu lub ciał stałych bez podnoszenia ich temperatury
(w przeciwieństwie do świecenia termicznego, którego przykładem są włókna żarówki).
słówko angielskie: luminescence
Luminofor - substancja wykazująca luminescencję pod wpływem oddziaływania na nią
promieniowania nadfioletowego, świetlnego lub innych czynników.
słówko angielskie: luminophor, phosphor, fluorophor
Majaczenie światła - poświata, która może być zauważona na zewnątrz wiązki światła; jest ona
wywołana rozproszeniem światła w atmosferze.
Natężenie oświetlenia - iloraz strumienia świetlnego padającego na elementarną powierzchnię S,
zawierającą dany punkt, do wartości tej elementarnej powierzchni:
słówko angielskie: illuminance
Niskoprężna lampa rtęciowa - lampa zawierająca pary rtęci, pokryta warstwą luminoforu lub bez
niej, w której ciśnienie cząstkowe par podczas pracy nie przekracza 100 Pa.
słówko angielskie: low pressure mercury lamp
Niskoprężna lampa sodowa - lampa zawierająca pary sodu, w której ciśnienie cząstkowe par
podczas pracy nie przekracza 5 Pa.
słówko angielskie: low pressure sodium lamp
Odbicie - zmiana kierunku promieniowania przez powierzchnię, bez zmiany jego częstotliwości.
Odbicie kierunkowe - odbicie bez rozproszenia, odpowiadające prawom optyki geometrycznej.
Odbicie kierunkowo-rozproszone - odbicie częściowo kierunkowe i częściowo rozproszone.
Odbicie rozproszone - odbicie w rożnych kierunkach, przy którym odbicie kierunkowe nie
występuje w skali makroskopowej.
Olśnienie - warunki widzenia powstałe na skutek niewłaściwego rozkładu, bądź zakresu
luminancji, bądź też występowania zbyt dużych kontrastów, powodujące uczucie przykrości
i niewygody, lub obniżenie zdolności rozpoznawania szczegołów, lub przedmiotów, lub oba te
wrażenia jednocześnie.
słówko angielskie: glare
Olśnienie bezpośrednie - olśnienie spowodowane przez świecące powierzchnie znajdujące się
w polu widzenia.
słówko angielskie: direct glare
Olśnienie odbiciowe - olśnienie spowodowane przez odbicie światła od obserwowanej powierzchni
do oka obserwatora.
słówko angielskie: glare by reflection
Olśnienie pośrednie - patrz olśnienie odbiciowe.
Olśnienie przeszkadzające - polega na zakłócaniu czynności wzrokowej i niekoniecznie związane
z uczuciem niewygody.
słówko angielskie: disability glare
Olśnienie przykre - olśnienie powodujące uczucie przykrości i niewygody widzenia oraz
niekoniecznie związane z zakłóceniem czynności wzrokowej.
słówko angielskie: discomfort glare
Oprawa - urządzenie służące do rozsyłania, filtrowania lub przekształcania światła lampy lub lamp
w niej zawartych, które zawiera niezbędne elementy do mocowania i ochrony lamp oraz
przyłączenia ich do sieci zasilającej.
Promieniowanie - proces emisji i przenoszenia energii w postaci fal elektromagnetycznych.
Raster - osłona oprawy wykonana z elementów przeświecalnych lub nieprzeświecalnych
i rozmieszczonych w taki sposób, aby ukryć lampy przed bezpośrednim widzeniem ich
w określonym kącie.
Reflektor - urządzenie, w którym zjawisko odbicia zastosowane zostało w celu zmiany przestrzennej dystrybucji strumienia świetlnego ze źródła światła.
Skuteczność świetlna (źródła światła) - iloraz emitowanego strumienia świetlnego do zużytej
mocy.
słówko angielskie: luminous efficacy of a source
Spotlight - mały projektor emitujący skoncentrowaną wiązkę światła,
najczęściej o kącie nie większym niż 20 stopni.
słówko angielskie: spotlight
Starter - potoczna nazwa zapłonnika do świetlówek.
słówko angielskie: starter
Statecznik - urządzenie pracujące w obwodzie elektrycznym z lampami wyładowczymi, służące
głownie do stabilizowania prądu wyładowania.
słówko angielskie: ballast
Strumień świetlny - całkowita moc światła emitowanego z danego źródła. Wielkość tą
wyprowadza się ze strumienia energetycznego (moc wysyłana, przenoszona lub przejmowana
w postaci promieniowania tzw. moc promienista), na podstawie stopnia jego oddziaływania na oko
obserwatora normalnego (odniesieniowego).
słówko angielskie: luminous flux
Światłość - iloraz strumienia świetlnego, wysyłanego przez źródło w elementarnym kącie
przestrzennym zawierającym dany kierunek, do wartości tego elementarnego kąta.
słówko angielskie: luminous intensity
Świetlówka - lampa wyładowcza, w której światło wytwarzane jest przez wzbudzenie warstwy
luminoforu, przy pomocy promieniowania ultrafioletowego, wytworzonego podczas wyładowania.
Nazwę tę najczęściej stosuje się w odniesieniu do niskoprężnej lampy rtęciowej. Potocznie
nazywana jest również jarzeniówką.
słówko angielskie: fluorescent lamp
Temperatura barwowa - temperatura ciała czarnego, w której wysyła ono promieniowanie o tej
samej chromatyczności co promieniowanie rozpatrywane. Innymi słowy, jest to obiektywna miara
wrażenia barwy danego źródła światła. Norma PN-EN 12464-1 wprowadza następujące przedziały:
temperatura barwowa poniżej 3300 K - barwa ciepła,
temperatura barwowa 3300 K – 5300 K - barwa neutralna,
temperatura barwowa powyżej 5300 K - barwa chłodna.
słówko angielskie: colour temperature
Urządzenie zapłonowe - urządzenie elektryczne, które zapewnia odpowiednie warunki potrzebne
do zapoczątkowania wyładowania.
Widmo optyczne - obraz powstały w wyniku rozłożenia światła na składowe o rożnych
długościach fali.
Widmo optyczne absorpcyjne - widmo światła przechodzącego przez substancję pochłaniającą
fale o określonych długościach.
Widmo optyczne ciągłe - widmo promieniowania temperaturowych źródeł światła np. żarówki.
Widmo optyczne emisyjne - widmo emitowane przez źródło światła.
Widmo optyczne pasmowe - widmo charakteryzujące cząsteczki związku chemicznego;
emitowane jest przez lampy wyładowcze działające na zasadzie pobudzania cząstek chemicznych
do świecenia.
Wskaźnik oddawania barw - oznaczany jako Ra lub CRI, niesie informacje o tym, w jakim
stopniu dane źródło światła umożliwia obserwację kolorów.
słówko angielskie: colour rendering index
Wskaźnik statecznikowy strumienia - stosunek strumienia świetlnego wypromieniowanego przez
lampę odniesienia, działającą ze statecznikiem badanym, do strumienia świetlnego
wypromieniowanego przez tę samą lampę, gdy działa ze statecznikiem odniesienia (definicja
z PN-90/E-01005).
słówko angielskie: ballast lumen factor
Współczynnik oddawania kolorów - patrz „wskaźnik oddawania barw”.
Wysokoprężna lampa rtęciowa - lampa zawierająca pary rtęci, pokryta warstwą luminoforu lub
bez niej, w której ciśnienie cząstkowe podczas pracy dochodzi do 105 Pa.
słówko angielskie: high pressure mercury lamp
Wysokoprężna lampa sodowa - lampa zawierająca pary sodu, w której ciśnienie cząstkowe
podczas pracy jest rzędu 104 Pa.
słówko angielskie: high pressure sodium lamp
Załamanie światła - zmiana kierunku promienia świetlnego podczas jego przejścia z jednego
ośrodka do drugiego.
Zapłonnik - urządzenie służące do zapłonu lamp wyładowczych poprzez podgrzanie elektrod lub
przepięcie w obwodzie ze statecznikiem.
słówko angielskie: ignit
